پژوهش‌های انجام شده در حوزه میمند، مردم و طبیعت آن

این بررسی‌ها که توسط آقای حسن ابراهیمی و با همکاری آقای حسین محمودی، از نیروهای بومی با مدرک کارشناسی جغرافیای برنامه‌ریزی شهری انجام گرفته است و شامل تعیین طول و عرض و ارتفاع جغرافیایی، شرحی مختصر و همچنین توضیح وجه تسمیه عوارض طبیعی و مصنوع منطقه می‌باشد؛ عوارض طبیعی؛ مانند، قُلّه‌ها، لاها، چشم‌اندازهای ویژه، اِشکَفت‌ها، چشمه‌ها، رودخانه‌ها، پوشش گیاهی، معاد و… و آثار مصنوع؛ مانند، سرآغل‌ها، آبادی‌ها، آسیاب‌ها، قنات‌ها، چاه‌ها، جاده‌ها، سنگ‌نگاره‌ها، مزارستان‌ها، استودان‌ها، دژها و ..‌.

حجم فایل :۴.۳MB

دانلود فایل

 

اماکن عمومی میمند/مسجد صخره ای

اماکن عمومی میمند/مسجد صخره ای

                             

مسجد روستاي ميمند بنايي است صخره أي كه به احتمال قوي مولود تغييراتي است كه در يک واحد مسكوني صخره أي داده شده يا از تركيب دو يا چند واحد صخره أي هم جوار بوجود آمده است. اين مسجد در ابتداي دره مركزي و مشرف به رودخانه لاخيس قرار گرفته است. وسعت مسجد در حدود 120 متر مربع بوده و شكل هندسي آن مدور اما نامنظم و آزاد است. بعد از عبور از راهرويي به طول 80/8 متر و پهناي حد اقل ۵/1 متر به صحن مسجد ميرسيم ، كف اين راهرو با موزائيک فرش شده كه هيچ گونه همخواني با كف داخل مسجد ندارد.

    ورودي مسجد كه متشكل از ايواني است با سقف بيضي شكل و رو به سمت جنوب غربي كه 70/2 متر پهنا و 70/1 متر ارتفاع دارد. سقف مسجد بر روي سه ستون استوار است كه جنس ستونها از جنس صخره مي باشد و ارتفاع آنها در حدود دو متر است .ظاهراً در محل قرار گرفتن ستون چهارم قطعه سنگي از سقف جدا شده كه به علت نداشتن كارايي چندان در ايستايي آن ، ستون ياد شده برداشته شده است .

   محراب مسجد در داخل صخره كنده شده و ابعاد آن 1/1×1 متر مربع مي باشد. حجاران ميمندي كه آثار و نشانه هاي كلنگ آنان بر در و ديوار ها و سقف مسجد هنوز به خوبي نمايان است در مسجد طاقچه ها، محراب و منبر سنگي ايجاد كرده اند. علاوه بر اين در طرفين ورودي مسجد در داخل ديوار ، طاقچه هايي مخصوص قرار دادن كفش به وجود آورده اند. 

مسجد فاقد كتيبه و يا هر نوع اطلاعاتي است كه دربرگيرنده وضعيت، قدمت و باني بنا باشد. سالخوردگان محل بر اين باورند كه باني مسجد "حاج محمد مسيحا " جد مادري شيخ محمود مديح المكتبي روحاني فعلي روستا است. وي از اهالي ميمند بوده كه سفري به مكه معظمه داشته و مدت هفت سال در آنجا به تجارت مشغول بوده و در بازگشت از اين سفر است كه با پول بجا مانده از يكي از اعراب ساكن مكه كه با او دوستي و الفتي داشته است و بنا به وصيت نامبرده كه مي بايست صرف كارهاي خيريه و عام المنفعه شود ، شروع به ساخت اين مسجد مي نمايد.

         آقاي شيخ محمود مديح المكتبي روحاني سالخورده ميمند به استناد ابيات ذيل و بر اساس محاسبهْ كلمهْ "مرغ" به حروف ابجد ساخت و اتمام مسجد را 1240 ه ـ ق ميداند:

           نشست چو مرغ سعادت  بر سرباني                   كنـده  است  مكان سجـــود رباني

           نـــوشتـه  نـاظم عاقل بـراي تاريخـش                   به ابجد آمده مرغ ارحساب ميداني

 

نگاهي به آداب، رسوم و جاذبه هاي ميمند

مطلب زیر برگرفته از سایت همشهری  می باشد

نگاهي به آداب، رسوم و جاذبه هاي ميمند

سفر به اعماق سنگ ها

علي مومني

ايران ديار شگفتي هاست، سرزمين جاذبه ها و تضاد ها، نماد اسطوره ها، بطن فرهنگ و تمدن و از همه جالب تر كشور روستاهاي شگرف و اعجاب انگيز. در دل اين سرزمين به همت تيشه فرهادها و عشق مجنون ها روستاهايي در دل سنگ  و كوهپايه و كوير خلق شده كه اكنون در زمره شاهكارهاي بشري به شمار مي روند و به يقين كه ميمند يكي از اين شاهكارهاست.
ميمند كه بايد در سفر به اعماق سنگ ها رفت و آن را ديد، سرزميني است با مردان فرهادگونه كه با تيشه عشق در دل سنگ خانه هايي آكنده از مهر بنا كرده اند. اينجا ميمند است. يكي از باستاني ترين و باشكوه ترين سكونتگاه هاي بشري در ايران و جهان. راستي شما از روستايي كه در سال ۲۰۰۵ جايزه نخست ملينامركوري را به سبب حفظ تعامل خود با طبيعت در بين كشورهاي جهان به خود اختصاص داده، چه مي دانيد؟
اين روستاي باستاني كه با شماره ۴۱۳۵ در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده، از معدود موارد معماري صخره اي است كه به شكلي گسترده در تمامي ساختار روستا استفاده شده است. نمونه هاي معماري صخره اي هرچند كه در ديگر كشورها نيز به طور معدودي به چشم مي خورند، اما هيچ كدام جاذبه هاي فرهنگي، تاريخي و گردشگري ميمند را ندارند. به عنوان نمونه مهمترين شاخصه اين روستا در مقايسه با مواردي چون دهكده كاپادوكيه  تركيه، مسكوني بودن واحدهاي صخره اي ميمند است كه اين خصوصيت در سايت هاي مشابه ميمند كمتر به چشم مي خورد. به عبارت ديگر زندگي هنوز معنا و بافت خود را در ميمند از دست نداده است و اين يعني پيوند ميراث فرهنگي، تاريخ و تمدن و عشق با زندگي امروزي.
ميمند با ۳۷۴ واحد مسكوني در دل صخره ها، منحصر به فردترين نوع معماري را داراست. مردم اين روستا نيز نوع ويژه اي از كوچ را داشته و سه فصل از سال جابه جا مي شوند، كه اين امر به نوبه خود بر جاذبه هاي اين روستا مي افزايد، چرا كه اكنون توريسم كوچ در سطح مبادلات جهانگردي تبديل به يكي از طيف هاي پرطرفدار صنعت توريسم شده است.
اهميت كنده كاري در ميمند زماني آشكار مي شود كه بدانيم خانه هاي قديمي اين روستا مانند مناره هايي در دل كوه كنده شده اند. جنس كوه از سنگهاي رسوبي و سخت بوده و اتاق هايي كه در آن كنده شده اند، بسيار مستحكم اند كه با توجه به ابزارهاي آن زمان، اين امر بسيار حايز اهميت است و معماري روستايي ويژه اي را پيش روي گردشگران و بازديدكنندگان به نمايش مي گذارد.
ميمند كه در ۳۶ كيلومتري شرق شهرستان شهر بابك از توابع استان كرمان قرار دارد، مجموعه اي از خانه هاي دست كند است با بيش از دو هزار اتاق و همچنين مسجد، حسينيه، حمام و مدرسه كه همگي در دل كوه كنده شده اند.
محققان مي گويند كه هسته هاي اوليه اين روستا متعلق به زماني است كه ايرانيان مهر پرست بوده و كوه ها را مقدس مي شمرده اند. مجموعه اي از آثار بسيار قديمي همچون خانه ها و آثار دست كند پراكنده، معبد موسوم به اوستا در پيش استا، قلعه و ... وجود دارد كه ميمند را از يك روستا به يك مجموعه با تمدن خاص تبديل مي كند.
طبيعت اطراف ميمند نيز شگفتي هاي چشمگيري دارد از جمله اشكفت لاشكورگوئيه و تيرخورين كه صخره هايي با تخلخل هاي شگفت انگيز فراوان دارد.
آثار دستكند در روستاهاي ديگري از دهستان ميمند مانند پيش استا، قلعه كمرمرج، و همچنين حمام كرم و پاكش نيز قابل توجه هستند.
اهالي ميمند طي سال در سه مكان مختلف زندگي مي كنند، چهار ماه در ميمند اقامت دارند، چهار ماه در مرتع دامداري مي كنند و چهار ماه در باغات به باغ داري مي پردازند. آنچه اين روستا و مردم آن را بسيار ويژه كرده است، مركزيت در ميمند و حيات به شيوه هاي مختلف زندگي است.
مسجد ميمند را در بين بناهاي اين روستا بايد اثري شاخص به شمار آورد. بناي مسجد ميمند كه با توجه به اسناد موجود به سال ۱۲۴۰هجري قمري برمي گردد، مانند ديگر بناهاي ميمند در دل كوه كنده شده و مولود تغييراتي است كه در يك يا چند واحد مسكوني داده شده است.
در واقع مسجد، جديدترين بنا در اين مجموعه حفره هاست و تنها خانه اي است كه سفيد مانده و آتشي در آن افروخته نشده است. حجاران ميمندي كه آثار و نشانه هاي تيشه آن ها بر روي ديوارها و سقف مسجد هنوز به خوبي نمايان است، تاقچه ها، محراب و منبر سنگي را در مسجد ايجاد كرده اند.
مسجد ميمند هيچ گونه منفذي براي نورگيري ندارد و نور آن از طريق در ورودي مسجد تامين مي شود.
اين تنوع و جذابيت ها را كساني در عالم واقعيت درك مي كنند كه اين مسجد و روستاي زيباي ميمند را از نزديك ديده باشند.
ميمند آن قدر زيباست كه وصف آن بي نظاره ممكن نيست. به واقع مي توان گفت كه ميمند، موازي تاريخ است، ميمند همزاد تاريخ و حتي قطب تاريخ است. به قول يكي از پژوهشگران: اگر به روستاي ميمند با فاصله اي كمتر از نيم كيلومتر نگاهي بيفكنيم ، به نظر مي رسد كه تاريخ را از درون استوانه اي عميق نظاره مي كنيم. اين استوانه آن قدر هيجان انگيز است كه ما را هر چه حريص تر به درون خود مي خواند و تشنه تاريخمان مي كند.
به عبارت ديگر نظر به ميمند يعني نظر به تاريخ و قرنها زندگي مردم عادي به صورت قابل لمس و درك براي كساني كه به تاريخ و گذشته و مسائل آن علاقمند هستند. ميمند، جايي است كه تاريخ در آن ورق نخورده است.
ميمند هر چند كه جزو ديدني ترين نقاط كرمان و حتي ايران به شمار مي آيد؛ اما با تاسف دو دهه انزواي صنعت گردشگري باعث شده تا اين روستاي تاريخي، به لحاظ استانداردهاي گردشگري هنوز به مرحله رشد و بالندگي خود نزديك نشود.
همان گونه كه اشاره رفت كليه فضاهاي معماري اين مجموعه مشتمل بر حمام، حسينيه، مسجد و ... بيش از ۳۵۰ واحد مسكوني با دستان هنرمند و سخت كوش ساكنان آن به گونه اي شگفت انگيز در دل كوه كنده شده و زيبايي اين كنده كاري ها هر گردشگري را به اعجاب وامي دارد، به گونه اي كه جهانگردان خارجي در خاطرات خود نتوانسته اند تا اعجاب خود را از ديدن اين روستاي ايراني پوشيده نگه دارند.
اين مجموعه اثري شكوهمند از معماري، قدرت خلاقيت و آفرينش زيبايي ها را به نمايش گذاشته و نمايش اين جاذبه ها براي گردشگران بدون يك برنامه مدون امكانپذير نيست.
از سوي ديگر اكنون توريسم روستايي وارد فاز جديدي از فعاليت خود مي شود و ايران نيز مي تواند با داشتن روستاهاي شگفت انگيز در اين حوزه به جايگاه خوبي دست يابد.
در نگاهي ديگر، اگر توريسم روستايي را به عنوان يكي از مولفه هاي گسترش گردشگري ايران به شمار آوريم، آنگاه بايد پذيرفت كه در اين ميان، روستاهايي چون ميمند و كندوان نقش بارزي در پويايي اين حوزه ايفا مي كنند، نقشي كه اگر متناسب با آن، امكانات در اختيارش قرار گيرد، بي شك راه خود را در ميان تنگناهاي موجود پيدا خواهد كرد.
تنها نكته اين است كه نبايد توسعه صنعت توريسم،بافت تاريخي و آداب و سنن ميمند را عوض كند. امكاناتي نظير توسعه آب و برق هرچند كه نياز امروزين ميمند است، اما اين امكانات نبايد بگونه اي باشد كه ميمند را عوض كند، فرهنگ آنها قدمت زيادي دارد و ما كه اطلاع خاصي از گذشته اين ديار نداريم، نبايد به آنها بگوييم چگونه زندگي كنند.

حسینیه میمند

حسینیه میمند، در وسط روستا قرار دارد و دارای سه ایوانچه با طاق گهوارهای است که در انتهای آنها ورودیهای حسینیه قرار دارند بنای حسینیه از تجمع چند منزل مسکونی صخرهای ایجاد شده و تمامی اجزای آن از سنگ تراشیده شده اند فضاهای داخلی حسینیه دارای پلانی نامنظم بوده و ۲۰۰ متر مربع مساحت دارد که چهار ستون قطور مستطیل شکل ایستایی آن را حفظ میکنند در گذشته یک منبر سنگی چسبیده به زمین و متکی به اولین ستون کنار ورودی حسینیه وجود داشتهاست که اخیرا آنرا تراشیدهاند و به جای آن منبر چوبی قرار دادهاند. ارتفاع سقف حسینیه در بعضی از نقاط آن ۸۰/۱ و در نقاط دیگر، ۳۰/۲ متر میباشد. حسینیه میمند همچون سایر بناهای صخرهای فاقد هرگونه تزیین و اندودی میباشد و در آن کتیبهای که اشارهای به تاریخ حسینیه کرده باشد وجود ندارد این درحالی است که بنای حسینیه مدام در حال تغییر بوده و در دورههای مختلف فضاهایی به آن اضافه شدهاست تا مساحت داخلی آن جوابگوی ساکنین باشد.

 

حمام میمند

حمام میمند که مثل خانه های آن در دل سنگ کنده شده یکی از عجایب این خانه ها است که بصورت حمامهای سنتی دارای خزانه بوده و طبق روایات مردمان آنجا که به خاطر دارند و شواهد موجود مسائل و نکات بهداشتی در آن رعایت میشده‌است. ساختمان این حمام بدین طریق است که: کوچهای آنرا به داخل دالانی وصل میکند یعنی اول مانند دیگر حفرههای آن کوچه کنده شده و این کوچه در انتها به دالانی ختم می‌شود پس از دالان یعنی در وسط آن دری است که به رختکن حمام متصل می‌شود این رختکن دارای حوضی در وسط و سه سکو در اطراف میباشد. که درب دیگری آنرا به صحن حمام وصل میکند در پایین صحن خزانهای کنده شده که در سنگ است و منفذی هلالی شکل آنرا به صحن وصل میکند که برای برداشتن آب بوده در وسط خزانه دیگی مسی برای گرم کردن آب بوده و در پایین و پشت این چاله دالانی است که درب آن به خارج حمام باز میشده که آتشخانه و محل برافروختن آتش در زیر دیگ حمام قرار داشته. برای گرم کردن حمام منفذی بوده که دود در آن می پیچیده و آنرا گرم میکرده اما در طرف راست خزانه حوضی بوده که محل شستن پا و آب کشیدن بوده است و در طرف چپ حمام بریدگی کوچکی برای نظافت و دارو کشیدن بوده است. طریقه حمام کردن به این ترتیب انجام میگرفته‌است که حمامی در جلو خزانه می ایستاده و بدن مراجعه کنندگان را بوسیله ظرفی با ریختن آب خیس میکرده که پس از چرک کردن و ریختن آب دوباره و تمیز شدن بدن. فرد میتوانسته برای غسل کردن داخل خزانه برود و پس از انجام غسل از سمت راست یعنی اطاقی که حوض در آن بوده خارج میشده و پای خود را آب میکشیده‌است. از نکات عجیب در این حمام آن است که سوراخی در بالای صحن و رختکن می‌باشد که سنگی مرمر بر روی آن گذاشتهاند که این سنگ به طرز عجیبی نور را در حمام منعکس میکند و در واقع منبع نور حمام میباشد. علاوه بر این دیگر منابع روشنایی حمام عبارتند از: روغن گیاهی بنام (کن تون) یا کنده خشک پوسیدهای که کمتر دود میکند. ریشه گیاهی بنام (جلا) که نوعی خار بوده و از آن کتیرا به عمل میآورند و چراغموشی، که بیشتر نور آن از طریق نورگیر یا همان سنگ مرمر شفاف تامین می شده است