سال 88 سال اصلاح الگوی مصرف

میمندنامک (مسعود لقمان)
برگرفته از لینک روزنامک
شاید خوانندگانی که از اینترنت با سرعت پائین بهره می برند، توانایی دیدن این آلبوم را نداشته باشند. اگر نتوانستید آلبوم را ببینید در زمان های دیگر باز امتحان کنید.
سفر به اعماق تاریخ
از نوادر سفرهائی بود که بهنگام راه افتادیم. به مانند همیشه من و نیلو ردیف جلوی اتوبوس را برای بهتر دیدن جاده انتخاب کردیم. هنوز در صندلیهایمان آرام نگرفته بودیم که متوجه شدیم نگاههای کاوشگرِ همسفران، یکدیگر را به آشنائی بیشترِ باهم فرا میخواند. اینچنین بود که بچه ها به بهانه ی تعارف خوراکی سر صحبت را با هم باز می کردند و دوستیها شکل می گرفت.
از آنجا که سفر به گونه ای برنامه ریزی شده بود که از حداقل زمان بیشترین بهره را ببریم، این بود که مسعود هاشمیان – طراح بازی و سرگرمی – بچهها را به نخستین بازی در اتوبوس فراخواند. اما من در این میان بر آن بودم که بدور از قیل و قال بچهها برای روزنامهای که در سفر بنا بود با امین رضوی و مسعود بربر درآوریم، تذکره نامهای به طنز برای شروین وکیلی بنویسم. اینچنین شب را در اتوبوس به صبح رساندیم. راه، طولانی و خستهکننده بود ولی با این وجود، صفا و صمیمیت جمع، راه طولانی را کوتاه و خستگی را از تنمان بدر کرد.
پیش از ظهر به میمند رسیدیم. روستائی در استان کرمان و در نزدیکی شهربابک. وجه تسمیهی نام این روستا، از آغاز ذهنم را درگیر خود کرده بود، یکی از اهالی میمند در روزهای بعد در پاسخ به این درگیری ذهنی ام گفت: از آنجا که میمندیها برای کندن خانههایشان در دل صخره های سخت، می مینوشیدند، اینجا به میمند معروف شده است. در همان نگاه اوّل، معماری بینظیر میمند مرا مجذوب خویش کرد. در برابرم روستائی را میدیدم که دیرینگی آن برپایه ی یافته های باستانشناسی به 12 هزار سال میرسید. روستائی با نزدیک به 400 خانه (یا به گویش میمندی ها: کیچه) در دل صخرههای استوار، بیانگر زنجیرهی پیوستهای از نسلهائی بود که هزاران سال پشت اندر پشت در این روستا زیستهاند و چنین شکوهی از معماری صخرهای را در برابر دیدگانمان نهاده اند.
برای خوردن صبحانه به سفرهخانهی روستا رفتیم. سفرهخانه ای کنده شده در پنج کیچه با میزهائی سنگی که بر روی پایههای چوبی قرار گرفتهاند با صندلی ها و لامپ های آویزان از تنهی درختان بریده شده روستا، فضائی ساده و بیآلایش، در عین حال شگفت و جذاب برایمان رقم زد که روزان و شبان بعدی را نیز در آنجا مهمان غذاهای محلی میمند مثل: کلهجوش، قرمه و ... نان های تاوه، کماچ،کُرنون و ... و نوشیدنی اسپار و چای آلاله اش بودیم که خود جلوهای دیگر از جذابیتهای این روستای بیمانند بود.
پس از صبحانه و معارفهای مفصل در یکی از کیچهها منزل کردیم. بیتردید این خانههای دستکند میمندیها در دل صخرهها با توجه به پیشینهی 12 هزار سالهی روستا نمیتواند بی ارتباط با آئین رازآمیز مهر باشد. بنا به باور مهرپرستان، مهر یا میترای جاودانه از دلِ صخرهای زاده شده و چه چیز نزدیکتر از خانههای صخرهای زوالناپذیر به میترای شکستناپذیر است.
پس از ساعتی استراحت و خوردن ناهار، سرگرم درآوردن نخستین شماره روزنامهی سفرمان با عنوان خطراهه؛ میمندنامک شدیم که برایِم تجربهای بسیار متفاوت و شیرین از کارهای پیشین بود که در اینجا مجال پرداختن به آن نیست. دم دمای غروب بود که همراه سایر همسفران در یکی از کیچهها گردآمدیم تا دربارهی مفهوم هویّت گفتوگو کنیم. این کارگاه محصول خلاقیّت شروین بود که با مدیریت بیمانند خود تلاش کرد سنّت تک گوئی (مونولوگ) را که در فرهنگ ما ریشهای عمیق دارد، تبدیل به گفتوگو (دیالوگ) کند والحق که او با نگاه جامعش به مسائل در این راه موفق بود، بطوریکه که بیشتر بچهها داوطلبانه در این گفتوگو شرکت کردند و نهایتاً با نتیجهگیری که شروین از بحثها کرد، باشندگان با اندوختهای تازه کیچه را ترک کردند.
پیش از خوردن شام به تماشای آسمان پُرستاره در سکوتِ شبی کویری رفتیم. آسمانی که هرچه بیشتر به آن می نگریستیم بیشتر متوجه حقارت و در حین حال عظمتِ انسان می شدیم. حسِی متناقض و سرگیجه آور.
شب را در کیچه به صبح رساندیم. فضای این کیچهها کاملاً دوده گرفته است، چراکه در آنها دودکش وجود ندارد. این دودهها که حاصل آتشافروزی در اجاق (یا به گویش میمندی: دیدان؛ دید=دود) های کیچههاست، مانع ریزش شنریزههای سقف میشود.
آفتاب نزده راهی کوهِ در نزدیکی روستا شدیم تا طلوع آفتاب ایرانشهر را از آنجا نظّاره کنیم. چه صحنهی دلربا و وصفناپذیری است این طلوع خورشید در آسمان کویر. از کوه که پائین میآمدیم، مجالی شد تا با شیوهی معیشتِ اندک جمعیت باقیماندهی میمند که بر دامداری و کشاورزی است، از نزدیک آشنا شویم. خوشبختانه با راهاندازی کارخانهی مسی در اطراف میمند، این روستا دچار خشکسالی و آبهای سمّی شده و این امر دامداری و کشاورزی میمندیان را به نابودی کشانده. لختی با خود میاندیشم چرا این ناآگاهان اندکی پیش خود فکر نمیکنند که به جای راهاندازی کارخانهی مس و فلج کردن میمند، می توانند این روستا را به بزرگترین قطب گردشگری جهان بدل کنند. براستی مگر میمند چه از کاپدوکیهی ترکیه و دیگر روستاهای صخرهای جهان کمتر دارد که سالانه میلیونها جهانگرد را جذب خود میکنند؟! البته بزرگترین مزیت میمند بر روستاهای مشابه خود در جهان این است که هنوز زندگی در میمند جاری است و همزیستی انسان و طبیعت منجر به آفرینش این معماری شگفتانگیز شده و جاودانگی و ویرانناپذیری آن پیوستگی تمدن در این منطقه را سبب شده است و این چیزی است که در سایر معماریهای صخرهای جهان دیده نمی شود.
پس از استراحت، ناهار و درآوردن دومین شماره روزنامه، به دومین کارگاه شروین با عنوان سوژه و قدرت رفتیم. پس از این کارگاه بود که تصمیم گرفتم روی نظریات شروین دربارهی تاریخ و فرهنگ مطالعهای جدی انجام دهم و ...
شب هنگام نیز به خیامخوانی، بیدل و حافظخوانی در کنار آتش گذشت. صبح روز بعد عزم دیدنِ روستا و گفتوگو با اهالی میمند که همه پا به سن گذاشته بودند، کردیم. از گفتوشنود با آنها پی بردم که چه انسانهای آگاهی هستند. گمان می کنم میمند برای مردمشناسان فرصت استثنائی را فراهم میکنند تا از نزدیک با فرهنگ عامیانهی ایرانیان باستان آشنا شوند. در جائی خواندم که زبانشناسان در گویش روزمرهی میمندی نزدیک به 1000 واژهی پهلوی ثبت کرده اند که این خود شاهدی بر این مدعاست.
آتشکدهی میمند که اکنون تبدیل به تنها موزهی این روستا شده، حمام که دارای راهرو، رختکن، خزینه و تونی در زیرش و گرمخانه ی مجزا بود، قبرستان قدیمی، مسجد و حسینیهی این روستا نیز دیدنی و هر یک دارای ویژگیهای خاصِ خود بود.
در حالی که هوا تاریک شده بود و صدای جیرجیر جیرجیرکها و نالهی کبکها فضای روستا را آکنده کرده بود، راهی تهران شدیم. در اتوبوس باز مسعود بچهها را بازیهایش سرگرم کرده و پویان به نقالی شاهنامه.
تاریخ معماری روستای دستکند میمند
میمند روستایی صخرهای با مردمانی با روح نرم و لطیف، روستایی دستکند با چند هزار سال قدمت یادآور ایامی است که انسانها خدایان خود را در بلندایکوهها جستجو میکردند و کوه مظهر صلابت و قدرت و الهه عزم و اراده و ایمان تلقی میشد. این بنای دستکند باستانی، بیگمان از نخستین سکونتگاههای بشری در ایران به شمار میرود، دورانی که هنوز ایرانیان مهرپرست بودند و کوهها را مقدس میشمردند، اعتقادی که بعدها نیز جلوه تاریخی و مذهبی داشت و همانگونه که حضرت موسی(ع) در کوه طور به عبادت و عبودیت میپرداخت و پیامبرگرامی اسلام نیز در غار و کوه حرا به پیامبری مبعوث گردید. به هر تقدیر چند هزار سال پیش از این، انسانهایی با تیشه عشق و همت و حمیت و با اراده و عزمیراسخ، فرهادگونه دل سنگها را شکافتند و یادگاری را به جا گذاشتند که امروزه پس از گذشت سالیان همچنان نماد عزم و اراده و اقتدار اجداد ایرانی بهشمار میرود. هنوز کسی واقف نیست که این مجموعه به دست چه کسانی بوجود آمده و انگیزه این مردمان از احداث چنین بناهایی چه بوده، اما انگیزه مردمان آن زمان بسیار مورد اهمیت قرار دارد، چون در آن زمان و با آن وسایل ابتدایی، آفرینش چنین مجموعة با عظمتی با معماری بینظیر فابل تحسین است. عدهای از محققین نیز معتقدند که مهرپرستان از غارهایی که با دست در دلکوه کندهاند فقط برای عبادت و دفن مردگان استفاده میکردند و بعد از مدتی بنا به اضطرار ناشی ازآب و هوا و یا هر عامل محیطی مؤثر دیگری، این غارها را برای سکونت برگزیدهاند. آئین مهرپرستی قبل از ظهور آئینزرتشت در ایران رواج داشته و تا مدتها پس از ظهور وی نیز ادامه داشتهاست. میمند به دلیل استحکام دفاعی در طول تاریخ کمتر دستخوش تحولات کالبدی و اجتماعی شده است و بیشترین تغییر در آن مربوط به چند دهة اخیر میباشد. این تمدن در ابتدا برگرفته از آئینمهرپرستی و بعد از آن آئینزرتشت بودهاست. در زمان ساسانیان شهربابک به عنوان زادگاه بابک سرسلسلة ساسانی مورد توجه خاص آنها بودهاست. پس از ظهور اسلام و ورود آن به ایران مردم میمند که به آئینزرتشتی معتقد بودند به اسلام گرویده و مذهب شیعه را پذیرا گشتند.
جغرافیای میمند
میمند در 38 کیلومتری شمالشرقی شهرستان شهربابک در عرض 30 درجه و 16 دقیقه و طول 55 درجه و 25 دقیقه قراردارد. ارتفاع آن از سطح دریا 2240 متر و وسعت آن 420 کیلومترمربع است. باران سالیانه آن 185 میلیمتر است. این روستا بین شهرهای یزد، کرمان و شیراز قرار دارد. میمند در دهستانمیمند، در شهرستان شهربابک و در استان کرمان واقع شده است.
آنچه مورد اهمیت است و بیشک بر نحوه شناخت میمندی اثر گذارده این است که مسکن از روی هم گذاردن سنگ و آجر و غیره پدید نمیآید، یعنی در فضای باز ساخته نمیشود، بلکه با از میان برداشتن انبوهی از خاک شکل میگیرد و انسان نیاز به خشت و آجر و ملات ندارد، بلکه باید تودهای را بردارد تا پناهگاه مهیا شود. به همین دلیل برای اتاق، طاقچه در اندازههای مختلف کنده شده است که جای رختخواب، ظروف، صندوق، چراغ و غیرو کنده شده است. به همین دلیل کنار دیوارهای خانه گنجه گذارده نمیشود، بلکه با کندن دیوار، حفره یا طاقچهای بوجود میآید که اشیاء و لوازم در آنها گذاشته شده و یا در آنها آویزان میگردند.کل یک خانه که ممکن است شامل یک یا چند اتاق و اصطبل باشد یک کیچه است. یک واحد یک ورودی مشترک دارد و در پاگرد ممکن است طویله در یک سو و اتاق نشیمن در طرف دیگر باشد. همه کیچهها یک ساختار ندارند. هم اندازه و هم تعداد اتاقها متفاوت است و همانگونه که ذکر شد نام هر واحد کیچه ( kiche ) است. جدا کردن اتاق از پستو و یا پوشانیدن برخی از طاقچه ها با پردهای پارچهای صورت میگیرد. کلیدون در دیوار کنار درب نصب میشود، کلید را در آن قرار می دهند تا زبانه پشت در قرار گیرد. درجه حرارت این اتاقها حدود 5 درجه متفاوت از بیرون است. در سال 1383در بهمنماه در حالی که در بیرون حرارت 10 درجه سانتیگراد بود، در درون 15 درجه و در خرداد ماه 1384 در حالی که بیرون 24 درجه سانتیگراد بود در درون 18 درجه سانتیگراد بود. ایجاد اجاق و در زبان محلی دیدون ( didon ) در درون اتاقها و سوزاندن هیزم طی سالیان متمادی در آن موجب سیاهی رنگ سقف و بدنة اتاقها شده و برپا کردن آتش و تهیه غذا در درون اتاقها باعث گردیده تا بدنه داخل اتاقها ایزولاسیون شده و باعث عمر بیشتر اتاقها شود و متأسفانه چون دیگر در خیلی از اتاقها آتش افروخته نمیشود باعث شده تا خاک سقفها به آهستگی ریزش پیدا کند. اندازه این اتاقها که البته از نظر هندسی منظم نیستند، متفاوت است و یک اتاق 3×4 به بلندی 90/1 تا 10/2 متر معمولی است و بزرگترین کیچه از 90 متر مربع تجاوز نمی کند. کف پوشها اکثراً نمد، مخشیف، گلیم یا قالیچه به اندازههای متفاوت در سایزهای150×1 و 40/1×80/1 متر موجود است.
تعداد کیچه ها در خود روستا 406 عدد و تعداد اطاق ها 2560 عدد می باشد.
ساکنان این روستا دارای آداب و رسوم خاص هستند و در زبان و گویش آنها هنوز از کلمات پهلوی ساسانی استفاده می شود. روستای 3 هزارساله میمند تنها روستای تاریخی در جهان است که هنوز روابط سنتی زندگی در آن جریان دارد و می توان تعامل انسان و طبیعت در هزار دوم میلادی را بخوبی در آن دید. این روستا هفتمین منظر فرهنگی_طبیعی و تاریخی جهان بود که جایزه مرکوری را دریافت کرد.
جایزه ملینا مرکوری جایزه ای است که از سوی دولت یونان و با همکاری مجامع فرهنگی بین المللی مانند یونسکو و ایکوموس (شواری حفاظت از بناها و محوطه های تاریخی) به آثاری اهدا می شود که دارای شرایط و ضوابط فرهنگی، طبیعی و تاریخی منحصر به فرد باشد.
روستای میمند در مهر ماه 1385 به عنوان روستای نمونه ملی گردشگری معرفی گردید.
مدارک برای شرکت در مسابقه بزرگ معماری آقا خان ارسال شده است و در ضمن اقداماتی جهت ثبت جهانی میمند صورت گرفته است.
معانی واژه میمند و اصطلاح آن
میمند در لغت و اصطلاح به تعابیر مردمانش و آنچه صاحبنظران در پیرامون آن نقل میکنند تعابیر متفاوتی دارد:
ـ عدهای معتقدند اصطلاح و لغت میمند، از دو واژه ( می ) و ( مند ) است که (می) به معنای شراب و(مند) به معنای مست و مستی میباشد. اما تعبیر فلسفی این اصطلاح آن است که چون این روستا در قبل از اسلام حفر شده، مردان این نواحی (می ) مینوشیدهاند و مست میشدهاند و این حفره ها را در اثر مستی میکندهاند.
ـ عدهای دیگر عقیده دارند واژه میمند مأخذ از میمنت و مبارکی بوده است.
ـ عدهای نیز بر این باورند که مردمان این نواحی از میمند فارس مهاجرت کرده و چون در این ناحیه اقامت گزیدهاند، آن را میمند نام نهادهاند و باورهای دیگر....
خصوصیات طبیعی
آب و هوای میمند از نوع معتدل کوهستانی است که از ویژگیهای آن زمستانهای سرد و تابستانهای معتدل است. روستایمیمند در مرز مشترک دشت و کوهستان قرار دارد و این دشت در فاصلة شهر بابک و میمند قرار داشته و درگذشته پوشیده از درختانپسته و باداموحشی بودهاست که در حال حاضر محدود به دشتهای اطراف روستای میمند می شود.کمی نزدیکتر به به روستایمیمند نیز درختان توت و شاهتوت به وفور یافت میشود. دشت میمند همچنین مملو از جانوران بیابانی همچون مار، سوسمار، جوجه تیغی، لاکپشت، خرگوش و... است. به علاوه در کوهستانهایمیمند نیز حیواناتوحشی مختلفی همچون آهو، پلنگ، گرگ، روباه، بزکوهی،کبک و پرندگان شکاری یافتمیشود.
چندین رودخانة فصلی و تعدادی قنات به علاوه چند چشمه در میمند و اطراف آن وجود دارد که موجب رونق کشاورزی در این منطقه گردیدهاست. کشاورزی در میمند همچون سایر آثارطبیعی جلوه ویژهای به این روستا میدهد. در فصل بهار میمند زیباترین چهره را به خود میگیرد. طراوت، شادابی و سرسبزی دشت میمند و آب و هوای
مطلوب آن انبوهی از جمعیت شهرها و روستاههای اطراف را به سمت خود کشیده و مردم اوقات فراغت خود را در این روستا و یا درکنار چشمهها، قناتها و رودخانة میمند میگذرانند.
اقتصاد و فرهنگ و مردم
اقتصاد مردم میمند بر سه محور کشاورزی، دامداری و قالیبافی میچرخد که در این میان قالیبافی نقش بسیار مهمی داشتهاست به گونهای که در حال حاضر نیز قالی میمند از بهترین قالیهایکرمان بوده و شهرت جهانی دارد. علیرغم ورود تکنولوژی به زندگی روستائیان،مردمان میمند از همان ابزارهای سنتی برای بر آوردن نیاز خود استفاده کرده و کمتر به ابزارهای مدرن روی آوردهاند.
اهالی روستا مسلمان و شیعةاثنیعشری هستند و مسجد و حسینیة میمند علاوه بر وجوه مذهبی مرکز تبادل نظر اهالی میباشد.
گیاهان دارویی منطقة میمند
گیاهان همواره در محیطزیست میمند وجود داشته وگیاهاندارویی در این منطقه نقش مهمی را ایفا نمودهاند. آنچه مسلم است، انسان برای رهایی از درد و درمان بیماریها در گذشته و حال بهترین شیوه را، استفاده از داروهایگیاهی در نظر داشتهاست و منطقة میمند از این امر مستثنی نیست.
حمام میمند
حمام میمند که مثل خانههای آن در دل سنگ کنده شده یکی از عجایب این خانهها است که بصورت حمامهای سنتی دارای خزانه بوده و طبق روایات مردمان آنجا که به خاطر دارند و شواهد موجود مسائل و نکات بهداشتی در آن رعایت میشده است. ساختمان این حمام بدین طریق است که: کوچهای آنرا به داخل دالانی وصل میکند یعنی اول مانند دیگر حفرههای آن کوچه کنده شده و این کوچه در انتها به دالانی ختم می شود پس از دالان یعنی در وسط آن دری است که به رختکن حمام متصل می شود این رختکن دارای حوضی در وسط و سه سکو در اطراف میباشد. که درب دیگری آنرا به صحن حمام وصل میکند در پایین صحن خزانهای کنده شده که در سنگ است و منفذی هلالی شکل آنرا به صحن وصل میکند که برای برداشتن آب بوده در وسط خزانه گودالی است که جای قرار دادن دیگی برای گرم کردن آب بوده و در پایین و پشت این چاله دالانی است که درب آن به خارج حمام باز میشده که آتشخانه و محل برافروختن آتش در زیر حمام قرار داشته. برای گرم کردن حمام منفذی بوده که دود در آن میپیچیده و آنرا گرم میکرده که پس از گرم شدن گرفته میشده است. و اما در طرف راست خزانه حوضی بوده که محل شستن پا و آب کشیدن آن بودهاست و در طرف چپ حمام بریدگی کوچکی برای نظافت و دارو کشیدن بودهاست. طریقه حمام کردن به این ترتیب انجام میگرفته است که حمامی در جلو خزانه میایستاده و بدن مراجعهکنندگان را بوسیله ظرفی با ریختن آب خیس میکرده که پس از چرک کردن و ریختن آب دوباره و تمیز شدن بدن. فرد میتوانسته برای غسل کردن داخل خزانه برود و پس از انجام غسل از سمت راست یعنی اطاقی که حوض در آن بوده خارج میشده و پای خود را آب میکشیده است. از نکات عجیب در این حمام آن است که سوراخی در بالای صحن و رختکن می باشد که سنگی مرمر بر روی آن گذاشتهاند که این سنگ به طرز عجیبی نور را در حمام منعکس میکند و در واقع منبع نور حمام میباشد. علاوه بر این دیگر منابع روشنایی حمام عبارتند از: روغن گیاهی بنام ( کن تون ) یا کنده خشک پوسیدهای که کمتر دود میکند. ریشه گیاهی بنام ( جلا ) که نوعی خار بوده و از آن کتیرا به عمل میآورند و چراغموشی، که اکنون این حمام برقکشی شده است
مدرسه
مدرسه قدیم روستا، به همان شیوه و طرح واحدهای مسکونی ساخته شدهاست، با این تفاوت که عرض و عمق کیچه و مسیر ورود آن بیشتر از واحدهای مسکونی است. به طور کلی هرچه از ابتدای کیچه به عمق آن میرویم ابعاد کلاسها گستردهتر میشود و این، به دلیل افزایش ضخامت بودهاست. طول کیچه مدرسه که در کوه کنده شده- حدود 18 متر می باشد و عرض آن از ابتدا تا انتها بین 15 الی 6 متر متغیر است. در مجموع این مدرسه دارای 5 فضا که از آنها به عنوان کلاس و دفتر استفاده میشده است. دوتا از این فضاها در امتداد کیچه و سه تای آنها در سه طرف ایوانی به ارتفاع سه مترکه در انتهای کیچه کنده شده قرار دارد که ابعاد آن 5/5 ×5/5 و دارای دو ورودی میباشد. حجاران میمندی این کلاس را در انتهای کیچه ساختهاند. زیرا ضخامت سقف به مرور که به عمق می رویم بیشتر میشود. در جلوه کیچه مدرسه، حیاط بزرگی قرار دارد که به سنگ خشکه چین محصور شده است. و درون آن درختی بنام (تایی ) وجود دارد.
مسجد
مسجد میمند مولود تغییراتی است که در یک یا چند واحد مسکونی داده شدهاست. این مسجد در حدود 120 متر مربع وسعت داردو شکل آن مدور و نامنظم است بعد از عبور از راهرویی به پهنای 5/1 متر به صحن مسجد میرسیم. سقف مسجد بر روی سه ستون سنگی به ارتفاع دو متر بنا شدهاست. محراب مسجد در سنگ کنده شده و ارتفاع آن در حدود 1 متر میباشد. حجاران میمندی که آثار و نشانههای تیشه آنها بر در و دیوارها و سقف مسجد هنوز به خوبی نمایان است. در مسجد طاقچهها، محراب و منبر سنگی ایجاد کردهاند. علاوه بر این در طرفین ورودی مسجد – در بدنه دیوار – طاقچههایی مخصوص قرار دادن کفش ایجاد کردهاند. کف مسجد فاقد سنگفرش و یا هر پوشش ساختمانی بوده و با قالیهای دستباف میمندی، کف سنگی آن فرش شده. این مسجد هیچگونه منفذی برای نورگیری ندارد و نور آن از طریق در ورودی مسجد تامین میشود بنای این مسجد با توجه به اسناد موجود به سال 1240 هجری قمری بر میگردد.
حسینیه
حسینیه میمند، در وسط روستا قرار دارد و دارای سه ایوانچه با طاق گهوارهای است که در انتهای آنها ورودیهای حسینیه قرار دارند بنای حسینیه از تجمع چند منزل مسکونی صخرهای ایجاد شده و تمامی اجزای آن از سنگ تراشیده شدهاند فضاهای داخلی حسینیه دارای پلانی نامنظم بوده و 200 متر مربع مساحت دارد که چهار ستون قطور مستطیل شکل ایستایی آن را حفظ میکنند در گذشته یک منبر سنگی چسبیده به زمین و متکی به اولین ستون کنار ورودی حسینیه وجود داشتهاست که اخیرا آنرا تراشیدهاند و به جای آن منبر چوبی قرار دادهاند. ارتفاع سقف حسینیه در بعضی از نقاط آن 80/1 و در نقاط دیگر، 30/2 متر میباشد. حسینیه میمند همچون سایر بناهای صخرهای فاقد هرگونه تزیین و اندودی میباشد و در آن کتیبهای که اشارهای به تاریخ حسینیه کردهباشد وجود ندارد این درحالی است که بنای حسینیه مدام در حال تغییر بوده و در دورههای مختلف فضاهایی به آن اضافه شدهاست تا مساحت داخلی آن جوابگوی ساکنین باشد.
خدمات رفاهی و گردشگری
مهمانسرا: در محیطی به قدمت تاریخ به شیوه کاملا سنتی و برگرفته از طبیعت و معماری تاریخی روستا برای اقامت گردشگران داخلی و خارجی مهیا می باشد.
رستوران سنتی( سفره سرای سنتی ): مبلمان به شیوه کاملا سنتی و برگرفته از طبیعت و معماری تاریخی روستا ساختهشده و میزهای رستوران از سنگ و پایه چوبی دارد و با غذاهای بومی و سنتی از میهمانان پذیرایی می شود.
روستای تاریخی صخره ای میمند شهربابک کرمان
|
برگرفته از لینک : نمای ایران
|
روستاي تاريخي و دستكند ميمند شهربابک


معرفی میمند

منظومه میمند
محدوده طبیعی نسبتا گسترده. سرزمینی که سه گونه معماری متفاوت اقامتگاهی اهالی میمند ـ که در این محدوده پراکندهاند و واحدهای آن تحت مالکیت اهالی میمند میباشد ـ را در بر گرفته و زندگی مردم میمند به صورت نیمهکوچنشینی در آنها جریان دارد. محدودهای به وسعت حداقل ۳۰ هزارهکتار. مردم میمند در سه دوره کوچ، در عرصه روستا، درون منطقه ای به وسعت ۱۲۰۰۰ هکتار، جابهجا میشوند.
برخلاف کوچنشینیهای مرسوم که در دو فصل گرم وسرد صورت میگیرد، در این شیوه زندگی که نوع خاصی از زندگی نیمه کوچنشینی است، کوچ، در سه فصل انجام میشود.
در هرمقطع از زندگی و حرکت، عامل اصلی تعیین کننده و یا مسبب حرکت، طبیعت و ویژگی طبیعی و خاص مکانهاست؛ که همگون با تغییرات آب وهوایی و شرایط زیست محیطی و معیشتی است.در واقع این نوع کوچ، دو ویژگی دارد:
- در ۳ دوره انجام میشود.
- دارای اقامتگاههایی ثابت وساخته شده توسط صاحبان آنها در سه فضای معماری گوناگون است.
اقامتگاه ها
- آغل و احشام
این دو، مجتمعهای اقامتی و دامداری بهاریاند.
حدود ۱۲ آغل پراکنده، در دشتهای پایین دست، هرکدام مجتمعی متعلق به یک طایفه است و بخشهایی از معماری بدوی آن، نیمی در زمین جای دارد و مصالح آن چوب و خاک است. احشام مکانی در کوهپایه است به همین منظور، گاه چادرهایی سپید از موی بز و پنبه به نام پلاس نیز در آن بکار می رود.
- آبادی
میمندیها، تابستان و اوایل پاییز در حدود ۳۵ پارچه آبادی واقع بر درههای سرسبز، پراکنده میشوند و به دامداری و باغداری و کشاورزی میپردازند. هر آبادی چند خانوار را در خود جای میدهد و فضاهای گوناگون معماری آن ساخته از سنگ و چوب به صورت خشکهچین است.
- میمند دستکند
آن چه از میمند شهرت دارد، اقامتگاه زمستانی آن است که همچون قلب این مجتمع زیستی است. مجموعه دستکندی از ۴۰۰ خانه و حدود ۲۰۰۰ اتاق، فضاهای عمومی مانند مسجد، حسینیه، حمام، مدرسه و … . جای گرفته درون کمر شیری رنگی در دوسوی دره ای گشاده!
دیگر آثار طبیعی و تاریخی
آثار پراکنده و فراوان فرهنگی و تاریخی در منظومه میمند و اطراف آن نظیر سنگ نگاره ها، گورستانها، استودانها(خرفتخانهها)، محوطه های فلزکاری کهن، دژها، آسیابها و قناتها نیز همچنان وجود دارند.
پدیدههای چشمگیر طبیعی نیز در این منطقه فراوان هستند. سازندهایی طبیعی که با معیشت و باورهای این مردم پیوند دارد. نظیر، اشکفتها! بزرگترین آنها اشکفت لاشکورگوییه با دهانه حدود ۱۰۰ متر و عمق و ارتفاع حدود ۵۰ متر مکانی مقدس نیز هست.
و تیرخورین با صخرههای آتشفشانی متخلخل، چشمههای آب شیرین و معدنی، خلنگزارهای بَنه و درختان مقدس بَنه نظری، و خلنگزارهای گونه های مختلف بادام کوهی که دانه، ریشه و ساقه و برگ آنها همگی استفاده میشوند.
کشاورزی و باغداری
شیب زیاد زمین منطقه، باعث شده مزارع کشاورزی کم باشند. آنچه هست، کشت به صورت پلکانی است و بهدلیل کمی کشت و کار و محصولات کشاورزی، تغذیه تکمیلی مردم در این منطقه از محصولات باغی گیاهان خوراکی وحشی و دارویی و دامهاست.
کشاورزی در روستای میمند به صورت آبی و دیم در زمینهای مجاور درهها که به آب دسترسی داشتند و یا نقاطی که مراتع به دیمزارها تبدیل شدهاند انجام میگردد. مدیریت و روش کشاورزی در منطقه، تقسیم زمینها به دو قسمت و تناوب کشت یکساله در یکی از این قسمتها میباشد. به اراضی مجاور آب، زمینهای کشمون و به اراضی دورتر، زمینهای حومه گفته میشود.
از محصولات کشاورزی میتوان به گندم، جو، یونجه، نخود، عدس و… اشاره کرد. محصولات باغی هم گردو، بادام، توت، انگور، سنجد، انار، گلابی و زردآلو.
در چند سال اخیر به دلیل کاهش میانگین نزولات جوی در منطقه، حجم کشت و کار کاهش چشمگیری داشته و به جای آن باغداری و استفاده از محصول باغها رونق ویژهای یافته است. باغها در آبادیهای اطراف روستا و در حاشیه رودخانههای فصلی به صورت تراسبندی ایجاد شدهاند.
محصول عمدهی باغها، محصولات کوهستانی و نیمه کوهستانی است. از جمله گردو، بادام، سنجد، آلبالو، زردآلو، آلو، گلابی و … . این محصولات پس از دامداری از منابع معیشتی میمندیها هستند.
دامپروری
حضور و نقش دام در زندگی مردم میمند در طول تاریخ بسیار حیاتی بوده. بهگونهایکه بخش بزرگی از معیشت مردم این منطقه بر پایه دامداری وحضور دام در زندگی آنها استوار است.
وجود مراتع بکر و گسترده با گیاهان خوش خوراک و خوب بهویژه در نواحی غربی منطقه، باعث تقویت دامپروری شده و اهمیت دامپروری را نسبت به کشاورزی بیشتر میکند.

همچنین تنوع گیاهان مرتعی و پوشش گیاهی منطقه، باعث حضور و تنوع تقریباً خوبی از جانوران وحشی درعرصههای طبیعی شده است. امروزه بهدلیل کمبود بارندگی در منطقه و تشنگی مراتع، سرسبزی لازم در فصلهای بهار و تابستان برای چرای دام وجود ندارد و دامپروران برای تأمین غذای دام خود از علوفه خشک و یا خوراکهای جایگزین دیگر استفاده میکنند.
جمعیت
مطابق سرشماری انجام شده توسط پایگاه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری (محمودی، ح/ گزارش آمار جمعیتی سال ۸۴ روستای تاریخی میمند)، میمند و مکانهای زیستی وابسته (آبادیها و آغلها) در مجموع دارای ۳۰۲ خانوار است.
از این تعداد، ۴۸ خانوار، مربوط به روستای میمند است (فصل زمستان). ۴۸ خانوار با ۱۰۱ نفر جمعیت که ۵۱ نفر آنها زن و ۵۰ نفر آن مرد هستند.
آبادیها با ۱۵۶ خانوار و ۵۲۲ نفر و آغلها با ۹۸ خانوار و ۲۷۲ نفر (فصل بهار و تابستان) پذیرای اهالی هستند. در این میان آبادی دربَنه با ۲۲خانوار و ۹۳ نفر پرجمعیتترین و رزملک با یک خانوار و ۲ نفر کمجمعیتترین آبادیها هستند.
نکته دیگر آنکه، تمام جمعیت آبادیها و آغلها در زمان کوچ به میمند باز نمیگردند و بیشتر آنها در این جابهجایی به شهر بابک و یا روستاهای مجاور نقل مکان میکنند.

امکانات
امکانات زیربنایی روستا، برق، آب (لولهکشی آب قنات و چشمه در مسیر اصلی روستا) خانه بهداشت و مرکز مخابراتی (در دست اقدام) است. از بناها و مکانهای عمومی نیز میتوان به پایگاه میراث فرهنگی، دبستان، اردوگاه دانش آموزی، دهیاری، شورای اسلامی روستایی، شورای حل اختلاف، هیأت اُمنا، فروشگاه تعاونی روستایی، شعبه نفت، فروشگاه خواروبار، فروشگاه صنایع دستی، پارکینگ، موزه، مسجد، حسینیه، رستوران، مهمانسرا، حمام عمومی، سرویس بهداشتی اشاره کرد.
صنایع دستی
از صنایع دستی رایج در روستای میمند میتوان این موارد را نام برد: رنگرزی، ریسندگی، کاربافی، پوشاک، نمدمالی، قالیبافی، گلیمبافی، پلاس(چادر بافته شده از موی بز)، بندتنبان، بندقنداق، قلاببافی، گیوهچینی، سفتوبافی(سبدهای بافته شده از ساقه گیاه بادام کوهی)، پرده دشتی(تهیه شده از اسپند)، ابزار کشاورزی، ابزار دامداری، آهنگری، سنگتراشی، صحافی و چشم زخم.

مالکیت
در حال حاضر مالکیت روستا به صورت جزئی، در اختیار خود اهالی بوده و هر یک اختیار املاک و دارائی خود را دارند؛ اما در حالت کلی، سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، از طریق پایگاه مستقر در روستا، نظارت بر تمامی امور مجموعه را بر عهده دارد. به بیانی روشنتر،بناهای اقامتی، آسیابها، قناتها و باغات دارای مالک خصوصیاند؛ اما دژها، اشکفتها، سنگنگارهها و مراتع مالک خصوصی نداشته و در محدوده نظارت و حفاظت سازمانهای دولتیاند. ارگانهایی که به صور گوناگون بر منظومه نظارت دارند عبارتند از: اداره منابع طبیعی و محیط زیست، نیروی انتظامی، استانداری و فرمانداری، راه و ترابری، آب و فاضلاب، برق، آموزش و پرورش، بهداشت و درمان، مخابرات و … .
حریم
حریم مجموعه، در سال ۱۳۸۱ خورشیدی تعیین گردیده است اما نیاز به بازبینی دارد. تعیین حریم این منظومه کار دشواری است زیرا تک تک اقامتگاه اعم از آغل، آبادی و دستکندها، همچنین دیگر آثار طبیعی، تاریخی و باستانی به صورت پراکنده در محدود ۱۲۰۰۰ هکتاری قرار گرفتهاند؛ علاوه بر این در حوزه فرهنگی ۳۰۰۰۰ هکتاری، آثار تاریخی و باستانی از جمله معماری دستکند به چشم می خورد که بسیار حائز اهمیت بوده و نباید نادیده گرفته شوند. بنابراین تعیین حریم منظومه میمند، امری است بسیار پیچیده که نیازمند بحث وبررسیهای بیشتری است.
مشخصات عمومی میمند دستکند
روستا از محلات و کیچههای مختلف تشکیلشده است. تاکنون ۱۱محله و بین ۳۰۰ تا ۵۰۰ کیچه که با مطالعات پژوهشی کاملتر میتوان به عدد دقیقتر آن پیبرد؛ در تقسیمات کالبدی روستا تشخیص داده شده است.
در بخشهای مختلف روستا با سنگهای خشکهچین آبهای سطحی را به پائین دست هدایت مینمایند، تا از ریزش آب بدرون دالان و کیچهها جلوگیری شود.
از داخل روستا دید مناسبی به دژ تاریخی معروف میمند وجود دارد. احتمالاً در مواقع اضطراری از این دژ به روستا علامت میدادهاند. دژ نیز، نیاز به مطالعات باستانشناسی مفصلی دارد و مطمئناً با حفاری و مطالعات جامعتر، نکات تازهای آشکار خواهد شد.
- واحدهای مسکونی
واحدهای مسکونی روستا در سطح شیبدار تپههای سنگی به صورتی نامنظم و پراکنده در طبقات مختلف ایجاد شدهاند. انتهای کوچهها به یک فضای باز به نام دالان منتهی میگردد که نقش ایوان را در منازل روستایی بازی میکند. سبک واحدهای مسکونی به لحاظ عملکرد، کاملاً شبیه به یک روستای ایلیاتی است. بیشتر عملکردها در دالان انجام میشود و فقط در مواقع بسیارسرد فعالیتها به داخل اتاقها کشیده میشود؛ اتاقی که جز درب ورود هیچ روزن دیگری ندارد. این خصیصه در روستاهای عشایری نیز بدلیل معیشت مشابه و رمهگردان بودن هر دو، تکرار شده است.
- وضعیت معابر
روستا شامل یک جادهی دسترسی اصلی است که اخیراً بخشی از آن آسفالت شده است و وجود این جاده باعث بروز صدمات و دخالتهای بیرویهی مراجعهکنندگان به روستا و زمینهای کشاورزی گردیده و موجبات نارضایتی ساکنین را فراهم نموده است. حمام نیز در زیر این جاده قرار گرفته و تردد بیش از اندازه خودرو در این مسیر، باعث تخریب این بنای تاریخی خواهد گردید.
دیگر معابر روستا در طبقات مختلف تپه قرار گرفته و با خشکهچین کردن سنگها، مرز آنها مشخص شده است. برخی از این معابر به حدی باریک است که عرض آنها فقط برای ردشدن یک نفر کفایت میکند.
- خدمات روستا
- مسجد روستا
در ابتدای دره مرکزی و مشرف به رودخانه لاخیس. این فضا، سه ستون گرد سنگی به ارتفاع تقریبی ۲ متر دارد و مساحتاش حدود ۱۲۰ متر مربع است. با توجه به وجود ابیاتی که توسط شیخ میمند قرائت شده، اتمام بنای مسجد را حدود ۱۲۴۰ هـ .ق. تخمین میزنند.
متأسفانه در سالهای اخیر با توجه به مرمتهای محلی، دخالتهایی در آن صورت گرفته که از اصالت فضای مسجد کاسته و لازم است در طرح مرمت، راهحل مناسبی ارائه گردد. - حسینیه روستا
حسینیه در بخششرقی محوطهی نسبتاً بازی، واقع شده. با سه ایوانچه که با طاق گهوارهای آجری به فضای صخرهای پیوند یافته است. متأسفانه منبر سنگی و تراشیده شده از جنس کوه را برای توسعهی بیشتر حسینیه، تخریب کردهاند. - حمام روستا
حدود ۱۲۰ مترمربع مساحت دارد و گفته میشود که در حدود ۲۰۰ سال پیش ساخته شده. مصالح این بنا هم سنگی است و از ملات ساروج در پوششها استفاده شده است. همچنین نورگیری حمام توسط چند سنگ مرمر که برروی حفرههایی در سقف قرار میگرفته انجام میشده که متأسفانه سنگها در حال حاضر وجود ندارند. - مدرسه روستا
مدرسهی روستا که زمانی از آن به عنوان یک مدرسة چند کلاسه استفاده میشده پنج بخش دارد که هرکدام یک کلاس درس بوده است. در حالحاضر از این فضا به عنوان پایگاه میراثفرهنگی و گردشگری میمند استفاده میشود.
- مسجد روستا
- مطالب فوق برگرفته از سایت http://maymand.org.ir
روستای صخره ای میمند از كهنترين سكونتهاي بشري در ايران و جهان است كه قدمت آن را تا 12 هزار سال تخمين زدهاند.و تمامی خانه های آن در دل کوه کنده شده اند اين روستا در 3۰ كيلومتري شهر بابک قرار گرفته است